Skip to main content

ITG Antwerpen Puzzelen voor een medicijn tegen cutane leishmaniase

Wim Adriaensen

Cutane leishmaniase is een huidziekte die wordt veroorzaakt door een parasiet die zich verspreidt via de beet van een zandvlieg. De ziekte is niet dodelijk, maar leidt in de ernstige gevallen tot verminking en als gevolg daarvan tot stigmatisering. Tot nu toe was het onderzoek naar de ziekte versnipperd, maar Wim Adriaensen, hoopt met zijn multidisciplinaire en internationale onderzoeksgroep de puzzel op te lossen.

Leishmaniase komt voornamelijk voor in de tropen en subtropen,’ zegt Wim Adriaensen van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. ‘Het treft vooral mensen die dicht bij het vee leven, of die buiten op de grond slapen. De arme bevolking dus. De vlieg is een slechte vlieger en leeft dicht bij de grond. Vandaar.’ De zandvlieg besmet naar schatting een miljoen mensen per jaar, maar de ziekte blijft onder de radar omdat het vooral de armere bevolking treft. Mede door de opwarming van de aarde is de ziekte inmiddels opgerukt naar Zuid-Europa. Zo zijn in Spanje en zelfs in Zuid-Frankrijk uitbraken van leishmaniase gesignaleerd.

Verminkingen

De ziekte kent veel verschijningsvormen, vertelt Adriaensen. ‘De viscerale variant tast de lever en de milt aan en is zonder behandeling dodelijk. Wij doen onderzoek naar cutane leishmaniase. Die openbaart zich in de huid en kan ook weer verschillende vormen aannemen. Sommige mensen krijgen een milde vorm met lokaal letsel dat vanzelf weer geneest. Bij anderen wordt het zachte weefsel aangetast van bijvoorbeeld de mond of de binnenkant van de neus. Dat leidt tot ernstige verminkingen van het aangezicht. Er bestaat ook een derde vorm, waarbij de ziekte over het hele lichaam optreedt, met soms wel 200 letsels. De cruciale vraag is: hoe kan het dat eenzelfde parasiet zoveel verschillende ziektebeelden veroorzaakt? Ligt het aan de parasiet? Of waar je wordt gebeten? Ligt het aan het immuunsysteem?’

Revolutionair

Het is kortom een complexe puzzel. De reden dat het onderzoek naar cutane leishmaniase al een aantal decennia vastzit, ligt volgens Adriaensen aan het feit dat men meestal naar slechts één luikje van het probleem kan kijken. ‘Het revolutionaire van ons onderzoek is dat we verschillende disciplines, specialisten en instituten samenbrengen en ook nog eens de beschikking hebben over de nieuwste technologie. Daarom waren we zo blij dat we de call for proposal wonnen. Dankzij de substantiële bijdrage van Dioraphte kunnen we namelijk geavanceerde doch kostbare technieken uit het kankeronderzoek toepassen op een neglected tropical disease.’

‘Het revolutionaire van ons onderzoek is dat we verschillende disciplines, specialisten en instituten samenbrengen en ook nog eens de beschikking hebben over de nieuwste technologie’

Levende huid

Adriaensen coördineert een consortium bestaande uit wetenschappers van het ITG, de University of York, de University of Maastricht en de University of Gondar in Ethiopië. Dat is meteen het land waar de proefpersonen wonen die participeren in het onderzoek en een van de weinige landen waar de drie vormen van cutane leishmaniase tegelijkertijd voorkomen. Van honderdtwintig besmette en van een controlegroep van veertig gezonde mensen worden huidbiopten afgenomen. Deze worden meteen in vloeibare stikstof ingevroren en naar de verschillende instituten in Europa gevlogen voor een diepteonderzoek in elk aspect. ‘Door de huid niet te manipuleren en dit alles bijeen te brengen op ruimtelijk niveau, kunnen we een volledig ecologisch plaatje krijgen van hoe de parasiet zich in de huid van patiënten verschuilt en omgaat met ons immuunsysteem. Welke factor bepaalt nu het ziektebeeld? Het onderzoek gaat enorm veel data opleveren, die ons zal helpen een medicijn te vinden dat de ziekte richting de zelfgenezende vorm stuurt of, beter nog, preventief werkt. Maar dan zijn we wel vijf à tien jaar verder.’